New Scientist heldur at Darwin fór skeivur - opinbart

Mangt skal mann hoyra áðrenn av dettur oyrað. Tað má eg siga. Eg haldi tað er heilt ekstremt ansvarsleyst av einum blað sum New Scientist at plástra "Darwin was wrong" út um alla forsíðuna. Vilja tey hava kreationistarnar at klappa í sínar smáu hendur? Virkuliga idiotiskt av hasum blaðnum, og tey kalla seg “New Scientist”, so mann skuldi trúð at tey vóru áhugað í at skriva um hvussu vísindi virka. Men opinbart ikki, tí greinin sum forsíðan sipar til, er sensasjonelt fjas úr enda í annan.

Her er hvat greinin sigur:

• Darwin segði at alt lív á jørðini passaði í eitt træð við einum felags forfedra. Hendan myndin av einum træði er tað sum taksonomar hava brúkt í langa tíð til at finna útav hvussu ymisk djór og ymiskar plantur eru í familju. Tað er eitt familjutræð.

• Darwin fór skeivur, tí træðið er meira eitt net enn eitt træð.
  

Tað passar at Darwin segði alt lív á jørðini passaði í eitt familjutræð, men hann visti ikki nakað sum helst um DNA, og hevði ikki nakran sum helst kjans at finna útav hvussu bakteriur og aðrar einkyknaðar verður vóru í familju. Hansara familjutræð var baserað á djóralív, sum er lætt at síggja og kenna mun á. Í so máta hevði hann rætt við nøkrum undantøkum, har tvær artir eru farnar saman í hybrid artir (tvs, tvær greinar á træðnum vuksu saman). Har ber tó til at argumentera at einasta orsøk til at tað bar til at faa eina hybrid art, var tí at artinar enn ikki ordiliga vóru blivnar til tvær. Har eru tó tvey heilt serligt undantøk, sum veruliga eru verd at kanna nærri, sum eru summir krossfiskar (og møguliga onnur djór, sum nørðast við at gýta út í opið hav) sum hava tvær púra serskildar fasur (larva og vaksi dýr – there is your croco-duck, creotards), sum møguliga er tí at har eru tvey djór í einum (tvs tvey sett av DNA) og tunikatar sum genetiskt virka at hava tvær serskildar bakgrundir. Sera áhugavert, men tað tekur onki burtur frá generella tankanum um at vit passa á eitt familjutræð, tað ger tað bara eitt sindur meira avanserað enn sum so.

Av tí at har eru undantøk, og at smáðu einkyknaðu verðurnar duga so væl at spjaða og stjala sítt DNA uppá aðrar mátar enn ígjøgnum arv (sum er ein neyðug fyritreyt fyri familjutræðnum, um DNA kann flyta seg uppá tvørs og ikki bara niðureftir ella uppeftir – tað kemur eitt sindur ann uppá hvussu træðið vendir- so smelta greinar saman og gera eitt netverk), so heldur New Scientist at tey kunnu siga at Darwin fór skeivur. Ja, Darwin fór skeivur á mongum økjum, ikki so løgið tá mann hugsar um at hann onki visti um DNA, men at fara har frá til at siga við stórari yvirskrift "Darwin was wrong" er altso bara for idiotiskt. Hann fór ikki skeivur vv náttúrligari úrveljing. Hann fór ikki skeivur, tá hann segði vit øll eru í familju. Tað eru detaljur hann ikki hevði heilt rætt í, og har er ongin sensasjón í tí. Eg helt krossfiskarnar í greinini vera áhugaverdar, men her í verðini um eg dugi at síggja nakað í hasari greinini, sum er ein stór sensasjón. Ikki petti.

Dumma New Scientist.

Hurrá fyri "The Kennel Club"!!

Eg helt aldrin at hasi orð fóru at koma um mínar varrar (og ikki minst niður í skrift). Men nú hevur The Kennel Club (bretska HUFF) gjørt av at reglugera ímóti hundum, sum hava ringa heilsu vegna sína útsjónd. Til dømis merkir tað at enski bulldoggurin ikki longur kemur at vera so avskeplaður, yay! Hetta eru sanniliga gleðilig tíðindi.

Hendan greinin lýsir nærri hvat og hvussu. Eg seti so stóran prís uppá at tað er júst The Kennel Club, sum til dømis stendur fyri stóra hundashowinum "Crufts", sum kemur við hesum útspælinum. Tað hevur harmað meg í langa tíð at síggja hundar, sum heilt opinlýst líða undir forfeingiligheitini hjá sinum eigarum, fáa fyrstu premiu í hundashowum, simpulthen tí onkur idiotur hevur avgjørt at hundurin "eigur" at síggja soleiðis út. Vónandi verður henda nýggja reglugerð at síggja aftur í Crufts í mars.

Nakrar broytingar eg havi longst leingi eftir:

• Forbronglaðu høvdini á bulldoggum, fronskum bulldoggum, moppum við meira sleppa ikki longur at vera heilt líka ekstrem. 
• Eyguni á nærum júst teimum somu sum í undanfarna punkti sleppa ikki at vera ekstremt stór og útstandandi.
• Ullin á summum rasum við nógvari ull sleppur ikki longur at vera til hindurs fyri rørslu og heilsu á hundinum, og hon skal heldur ikki forða einum hundi í at síggja.
• Chihuahua skal nú ikki longur vera so lítil sum gjørligt 1,8 til 2,7 kilo vera fyritrekt og minni hundurin skal ikki (neyðturviliga) vinna um tveir hundar annars er ógvuliga líkir í eini kapping.
• Sjefarin, bulldoggurin, gravhundurin, basset hundurin og aðrir fáa nú meira spesifikkar reglur fyri beinlongdir og proportiónir fyri at syrgja fyri at teir fáa flutt seg ordiligt.

Har var ymiskt annað og hóast tað mesta er alla æru vert, so haldi eg tað omanfyri umfatar tey mest týdningarmiklu tingini. Nógvar av broytingunum eru tó nakað bleytar í tí. Tær loyva alarum og dómarum at tulka nakað eftir vild, men ikki heilt so nógv sum áðrenn. Í tí minsta so leggja broyttu rasustandardinir ikki upp til ein direkta ósunnan hund í heilt sama grad sum fyrr.

Nú verður spennandi at vita um BBC fer at vísa Crufts hóast alt, sum traditiónin hevur verið í nógv ár. Tey søgdu nemliga fyri stuttum at tey ikki vildu vísa Crufts, tí tey hildu tað promoveraði djórapínslu (Go BBC! Enn eru knotur í tykkum!).

Um eg ráddi vóru broytingarnar nógv meira umfatandi, men hatta er so ein byrjan. The Times siterar formannin í British Bulldog Breed Council, Robin Searle fyri at siga: 

"What you’ll get is a completely different dog, not a British bulldog"

Áh so? Ja lat okkum síggja tvær myndir av bulldoggum nú og fyrr meðni:
Soleiðis sær ein modernaður bulldog út:

Og soleiðis sóu upprunaligu bulldoggarnir út:

Eg síggi nokkso stóran mun...

Lív á Mars?

Yvirflatan á Mars. Myndin er frá NASA

Tey siga seg hava funnið ábendingar um lív á Mars - kanska.

Hendan greinin hjá New Scientist hevur ein góðan samandrátt av tí vit vita um tað í løtuni. Ábendingin til lív er metan gass, men hóast metan gass á jørðini næstan bara er lívrunnið, so kann tað eisini koma av jarðfrøðiligum ávum. Tí er hetta ikki nakað 100% prógv, men spennandi verður tað tó at vita hvar gassið kemur frá.

Kommentarir inni á Pharyngula innihalda gitingar um hvussu ID fólk og ungjørðskreationistar fara at takla støðuna, um lív veruliga er til á Mars. Hvat merkir tað fyri teirra útlegging av hvussu heimurin var til? Sera undirhaldandi.

Hetta eru nú ikki spildur nýgg tíðindi. Nature News skrivaðu um gassið í oktobur (men tá fekk eg tað ikki við, opinbart).

Her ber eisini til at lesa meira um Marsgassið. Væl gagnist :)

*bíðar spent*

Houbara bustard (Chlamydotis macqueenii)

So stórur sum mín áhugi fyri djóraatferð er, so er tað løgið at eg ikki havi skrivað nakað um djórið sum eg arbeiði við. Tað má eg heldur gera nakað við. Tí verður hesin postur um Houbara bustardar, fuglaslagið sum Sheik Muhammed av Dubai er villigur til at brúka eina formugu uppá.

Ongar góðar myndir finnast á internetinum av hesum fugli, so tað er gott eg havi tikið nakrar sjálv ;) Tíverri kann eg bara posta tær her í lítlari stødd, tí eg eigi ikki rættindini til myndirnar. Tey eigur sheikurin. Myndir finnast á internetinum av hinum slagnum av houbara, sum líkist nógv okkara:

Tvey sløg av Houbara

Tað finnast tvey sløg av houbarum, Macqueen's Bustard (okkara Houbara) og Houbara Bustard (Chlamydotis undulata). Okkara plagdi at vera ein undirart, men er nú góðtikin sum sín egna art. Fuglarnir hoyra til bustard (Otididae) familjuna og helst er hetta orsøkin til at okkara houbara enn eitur bustard men ikki longur houbara. Hetta er nokkso stuttligt, tí houbara er navnið arabarar brúka um bustardar og okkara houbara flýgur millum annað til Arabisku hálvoyggina um veturin. Hin houbara bustard býr í norður Afrika og ein undirart heldur til á Kanarisku oyggjunum. Líkamikið við nøvnum. Av tí at arabarar stýra showinum her, so kalla vit fuglin fyri houbara. Tað er eisini lættari at siga enn Macqueen's.

Intro og føði

Houbarar (okkara, ikki teir afrikansku) eru flytifuglar nakað minni enn kalkunir. Teimum dáma víðar fløtur við lítlum plantuvøkstri. Teir vilja sleppa at síggja langt, og eru so mikið væl kamufleraðir, at teimum nýtist ikki nakað serligt skjól at krógva seg í. Houbarar eru altetandi, men fyritrekkja insektir so sum meyrur og klukkur. Teir eta so at siga allan plantuvøkstur (bløð, fræð, urtir og gras), men av tí at teir búgva í oyðimerkrum er teirra plantuføði nakað avmarkað. Houbarar kunnu eisini finna uppá at eta smá fýrbein og slangur. Í fangaskapi dámar teimum væl at eta músaungar, men í náttúruni hevði hetta ikki verið vanligur kostur hjá teimum.

Flytifuglur

Teir flyta langt, heilt úr Miðeystri og upp í Mongoliið. Summir reiðrast her í Usbekistan, Summir í Kasakstan og aðrastaðni her um leiðir. Um veturin fara teir suðureftir, summir ikki longur enn til Afganistan og Turkmenistan meðan aðrir fara til Iran, Irak, Saudi Arabia og har um leiðir. Tó so, vit hava houbarar her um veturin. Ilt er at siga um hetta eru fuglar sum eru komnir úr Kasakstan ella onkra aðrastaðni norðanfyri, ella um hetta eru støðufastir fuglar. Vit ætla okkum at seta sendarar á okkara egnu fuglar og vónandi eisini onkran av teimum vit síggja her um veturin, so vit kunnu síggja meira neyvt hvussu teir flyta.

Nørðing

Houbarar fara ikki í fast parlag, men steggjarnir finnast ofta í "bólkum" av 3-5 har hvør steggi velur sær ein heygg ella okkurt og so standa teir og dansa fyri bøgunum um 200 metrar frá hvørjum øðrum. Hvussu hetta system fungerar, er ikki so væl kannað, men bøgurnar velja sær ein makað, óvist eftir hvørjari strategi og fara síðani avstað at reiðrast onkra aðrastaðni.

Houbarar verpa sum oftast 4 egg og 3 tá teir verpa uppaftur. Reiðri líkist einum tjaldursreiðri og tað gera eggini eisini hóast tey eru nakað størri og ofta meira brúnlig í forhold til tjaldursegg. Bøgan verpur eitt egg annan hvønn dag til reiðrið er fult og tað tekur 22 dagar at klekja eggini. Meðan bøgan bølir er hon ring at síggja, og liggur púra kvirr. Hon fer av reiðrinum um hon heldur at ein fíggindi fer at síggja hana og rennir avstað meðan hon roynir at halda seg so tætt niður at jørðini sum gjørligt. Hon fer bara á flog um vandin er ógvuliga stórur (til dømis um hon er við at vera yvirkoyrd).

Ungarnir koma vanliga úr egginum sama dag, møguliga við einum unga dagin eftir hinar 3. Teir eru kvikir úr reiðrinum og renna við fullari ferð hvør í sína ætt, tá vandi er á ferð og krógva seg undir ella við onkra plantu ella túgvu. Bøgan gevur ungunum at eta ta fyrstu tíðina, men teir byrja skjótt at pikka sjálvir eisini.

Fíggindar

Stórsti fíggindin hjá houbarum (burtursæð frá menniskjum) eru stórir rovfuglar, so teir halda seg mest gjørligt niðri á jørðini har tað er ringt hjá rovfuglum at síggja og fanga teir. Á flogi er houbarin klossutur og hevur ikki serliga høga ferð. Á jørðini rennur hann skjótt og er nærum ógjørligur at síggja.

Wikipedia grein um Houbara Bustard (Chlamydotis undulata)

(Myndin har líkist ógvuliga nógv okkara houbarum, men greinin um Macqueens er ikki verd at lesa. Má eg heldur fara at gera okkurt við, hehe)

Arkive um undulata (Har eru onkrir feilir, og ymiskt sum skal uppdaterast, men tað er ikki heilt av leið. Har eru eisini fleiri myndir av "hinum" slagnum av houbara. Ongin grein er til um Macqueens á Arkive)

Um undulata á heimasíðuni hjá størstu houbara alistøð í heiminum, sum liggur í Marokko. (Eisini her trongir til onkra uppdatering. Serliga at Macqueens altso ikki longur verður rokna sum ein undirart. Har er tó nógv áhugavert at lesa og síggja har inni).


EDIT: Eg havi tíverri slettað myndirnar, sum vóru í hesum posti, tí tær blivu ov populerar á google image search. So leingi tær lógu á síðu 30 í image search gjørdi tað ikki so nógv, men at onnur er fimta mynd á leitingini, er ikki so gott tí eg eigi ikki copyright til tær. Um tú vilt hava myndir at koyra í eina uppgávu ella whatever, so skriva bara til mín, ella googla "Chlamydotis macqueenii" á image search. Har eru nógvar myndir nú.

Gudleys jól!

Nú siti eg her, jólaaftansdag sum øll hini keðiligu fólkini, sum ikki hava nakað lív og spilli mína tíð á netinum.

Eg havi í allan desembur mánað, novembur og eisini nakað av oktobur lisið um "kríggið um jólini" yviri í USA. Summir amerikanarar eru altso eitt sindur meira enn løgnir. Teir halda tað, at gudloysingar ikki kunnu halda jól, og teir fáa ilt í reyvina av, at ein gudloysingur sigur "happy holidays" í staðin fyri "Merry Christmas". Hjá teimum sipar jólaheilsanin jú beinleiðis til kristnu bakgrundina, og tey hava jú so nógv fólk har yviri, sum ikki eru kristin (muslimar, jødar, heidningar osfr). Tí eru handlar og nógv fólk soleiðis generelt farin at siga "happy holidays", og sipa tá til hesar ymisku hátíðirnar, sum tey ymisku fólkini hava um veturin. Nærum allir átrúnaðir hava eina hátíð á miðjum vetri, og hetta er sjálvasagt tí at tá tað er myrkast og kaldast, hjálpir tað so væl at minnast, at tað skjótt fer at blíva ljóst aftur. Sum onkur segði "Axial tilt, is the reason for the season".

Nå, men aftur til kríggið um jólini. Hetta eru serliga fanatisk kristin har yviri, sum hava avgjørt, at gudloysingar eru í ferð við at oyðileggja jólini við at skúgva kristna boðskapin til viks, og heldur fokusera uppá materiellu virðini. Nógvir gudloysingar hava tíbetur víst hesum fjasinum aftur við at vísa á hvussu teir halda jól, og hvussu hetta á ongan hátt oyðileggur jólini. Tað er faktiskt so, at gudloysingarnir uppá ongan hátt hava tikið lut í krígnum, og hava sum so bara gjørt tað teir altíð hava gjørt og lati hesi fanatisku kristnu um at rópa og geyla í frið og náðum. Sjálvt "militant atheist", PZ Myers heldur at kríggið um jólini er ein joke, og hevur onki ímóti at siga "Merry Christmas", men hann boðar eisini glaður og fróður frá at gudloysingarnir hava vunnið, hehe.

Til allar seinast, nú eg havi gjørt mær so stóran ómak at spilla amerikanararnar út, so vil eg líka vísa á eina keldu her úr Føroyum, sum eisini heldur seg skula kríggjast um jólini. Og enn einaferð er tað ein kristin trúgvandi, sum ikki vil hava gudloysingarnar uppí part:

Eg veit ikki um tit skilja hetta. men eg vildi hildið, at finnist ein sannur ateistur, so heldur hann avgjørt ikki jól, líka lítið sum eg kundi funnið uppá at farið pílagrímsferð til Mekka í hesum døgum.

-John

Eg havi onki at siga til hansara meining um hvat ateistar skulu og ikki á jólum, tí hann kann halda hvat hann vil. Nú fari eg at pynta jólatræð, so fari eg at drekka meira kaffi og hugna mær saman við familjuni. Aftaná tað fara vit at pakka gávur út, og so fara vit at eta gás. Kanska onkur ferð í kirkju, og um tað ikki var tí eg var so dovin, so fór eg kanska við. Hugnaligt at hoyra smábørnini syngja jólasangir í kirkjuni. Hinvegin er tað jú onkur sum skal leggja gávurnar undir træðið, hava eyguni við sósini og annars gera klárt til alt jólahalløjið. Tað kann eg so passaligt gera, tá eg nú ikki fari oman at sova til jólaprædikuna í kirkjuni meðan eg bíði eftir at børnini fara at syngja.

Gleðilig jól!

Jumping spiders (Salticidae)

Dámar tær mín eiturkopp? Hasin sat á buksunum tann eina morgunin, so eg skundaði mær at taka eina(r 40) mynd(ir). Hann er pikka evarska lítil, minni enn ein ertur. Hann situr á mínum fløyalsbuksum, við rættiliga smáðum "banum" á myndini í bannaranum, um tað hjálpir tær at ímynda tær hvussu lítil hann er. Sum enska navnið avslørar, so hoppar hesin eiturkoppur. Tað, sum fangaði mín áhuga, var at ikki bara hoppar hann, hann hoppar øgiliga langt. Í minsta lagið 20cm vildi eg mett hann hoppaði, og tað er bara tað eg havi sæð hann hoppað. Hvat hann kann, veit eg ikki, tí eg havi ikki peiling av hvat fyri art hann er. Um har er nakar araknofilur har úti, sum veit eitt sindur um "jumping spiders" (hava teir eitt føroyskt heiti?) so sig endiliga frá.

Her kemur ein mynd afturat av honum:

Farvæl til grindina?

Fyri stuttum fingu vit frárátt at eta grind, tí hon er so dálka. Fyri meg ger tað ikki tann stóra munin, tí mær dámar ikki serliga væl grind ella spik, men eg veit at fyri fleiri er tað sera syrgiligt.

Í útlondunum, har nógvir felagsskapir so sum Sea Shepherd húsast, gleðast tey í hesum døgum, tí nú fara vit nokk at gevast at drepa grind. Eg haldi tað er syrgiligt at hesi fólkini frøðast um at høvini eru so dálkað, at vit ikki kunnu eta tað, sum býr í teimum. Vildi ynskt at tey heldur enn at hugsa um neyðars 1000 hval um árið (og ongin í ár), fóru at hugsa eitt sindur meira um hvussu vit menniskju fara við umhvørvinum. Ikki tí, eg haldi føroyingar hava sín part av skyldini, men handan skaðafrøðin býur mær veruliga ímóti.

So er spurningurin. Fara vit at gevast at drepa grind? Og um so, hví? Hvalofilarnir vilja nokk taka æruna av tí, og siga at vit endiliga geva eftir fyri pressinum. Antin tað, ella frøðast tey um dálkingina. Í Føroyum man støðan vera eitt sindur annarleiðis. Eg fái ta fatan, at fólk flest hugsa mest um syrgiligu dálkingina og at tað er skaðiligt at eta hval í stórum nøgdum, enn tey hugsa um Sea Shepherd og kompaní. Veit ikki hvussu nógvur hvalur verður dripin framyvir, men onkur grindin man fara at leggja beinini, um tað ikki verður beinleiðis bannað. Kanska áhugin fer at minka so hvørt, so vit eru givin um nøkur ár uttan mun til trýst utannífrá.

So hoyrdi eg eina fyri meg enn verri ræðusøgu. Havhesturin verður næst! Um har er ein føroyskur biti eg helst ikki vil vera fyri uttan, og sum eg gleði meg til at sleppa at eta hvørja ferð eg komi heim at ferðast, so er tað havhestur. Tað er ein tragedia, um vit eisini fáa frárátt at eta hesar. Eg skal ikki siga at eg fari at gevast at eta havhest, bara tí tað verður frárátt, men tað tekur altso nakað av gleðini burtur at vita, at hann er so illa dálkaður. Vónandi sleppa vit at eta ungarnar í frið. (Eg baseri hetta á eina vón um at tað eru teir gomlu, sum eru mest dálkaðir av tí at teir hava havt longri tíð til at samla uppá tey skaðiligu evnini).

Við sorg,

Ása